Entonasyon: Perdesiz Klavyede Doğru Sesi Bulmak

Perdesiz bir klavyede doğru sesi bulmak, yaylı çalgıların en belirleyici zorluğudur. Gitarda ya da piyanoda doğru yere basıldığında doğru ses çıkar; kemanda parmağın bir milimetre kayması sesi duyulur biçimde değiştirir.

Bu zorluğun çözümü, sanılanın aksine parmağın yerini ezberlemek değildir. Ezberlenen konum, çalgının boyu, sıcaklık, tel gerginliği ve elin o günkü durumu değiştikçe kayar. Kalıcı çözüm, sesin önce kulakta kurulmasıdır: çalınacak perde, çalınmadan önce kafada duyulur. El, kulağın gösterdiği yere gider.

Entonasyon çalışması solfejden ayrılamaz. Çalışılan pasajın önce söylenmesi — ya da içten duyulması — sonra çalınması, en etkili tek yöntemdir. Söylenebilen bir cümle, çalındığında da doğru yere oturur.

İkinci araç boş tellerdir. Yaylı çalgıda dört boş tel, sabit ve güvenilir referanslardır. Parmakla basılan bir sesin boş telle birlikte çalınması, o sesin doğruluğunu duyulur kılar: iki ses uyumluysa titreşim düzgün, değilse dalgalı duyulur. Bu dalgalanma, kulağın ölçüm aracıdır.

Üçüncü araç çift sestir. Aynı anda iki tel çalmak, aralıkların doğruluğunu tek sesle çalmaktan çok daha net gösterir. Beşliler, oktavlar ve üçlüler üzerinde yapılan yavaş çalışma, sol elin haritasını kurar.

Dördüncü araç el konumunun bütünlüğüdür. Entonasyon tek tek parmak yerleriyle değil, elin bir bütün olarak doğru konumda olmasıyla sağlanır. El çerçevesi bozulduğunda her parmak ayrı ayrı yanlışa kayar. Çalışmada tek bir nota değil, o konumdaki tüm parmakların birlikte yerleşmesi hedeflenir.

Beşinci araç yavaşlıktır. Entonasyon, hızda düzeltilemez. Yavaş tempoda her sesin doğruluğu duyulur ve düzeltilir; bu düzeltmeler biriktiğinde hız kendiliğinden gelir.

Akortlu bir ölçüm aygıtı yardımcı olabilir ancak tek başına yeterli değildir ve bağımlılık üretmez. Aygıt mutlak doğruyu gösterir; müzikte ise entonasyon bağlamsaldır — bir nota, içinde bulunduğu armoniye göre hafifçe yukarı ya da aşağı alınabilir. Kulak bu ayarı yapar, aygıt yapamaz.

Çocuklarda başlangıçta klavyeye yapıştırılan işaretler kullanılabilir. Bunlar geçici bir iskele olarak görülür ve kulak kurulduğunda kaldırılır; kalıcı hâle geldiğinde kulak yerine göz çalışmaya başlar.

Kontrbas ve çelloda mesafeler büyüktür; orada konum geçişleri ve kolun bütün hareketi entonasyonun parçasıdır.