ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Dizi: Flütün Yanındaki Fazladan Delik

Çin flütünün üzerindeki ek delik, üzerine gerilen zarla tınıyı değiştiriyor.


Çin'in dizi adlı flütü, bambudan yapılan ve yandan üflenen bir çalgıdır. Üzerinde bir üfleme deliği, bir zar deliği, altı parmak deliği ve uç tarafta iki ayar deliği bulunur. Zar deliği, onu benzer bütün flütlerden ayıran parçadır ve kimliğini belirler.

Zar deliğinin adı kaynaklarda mo kong biçiminde verilir. Üfleme deliği ile parmak delikleri arasında durur ve üzerine ince bir zar gerilir. Zarın adı dimo'dur ve bambudan kazınmış kâğıt kalınlığında bir tabakadır.

Zar deliğin üzerine yapıştırılarak gerilir. Geleneksel yapımda tutkal olarak ejiao kullanılır ve zarın gerginliği tınıyı belirler. Gevşek bir zar sesi boğar, aşırı gergin bir zar ise ek rengi tamamen kaldırır.

Zarın ne zaman eklendiği tartışmalı. Bir kaynak mo kong'un Tang döneminde Liu Xi tarafından bulunduğunu ve çalgıya yedi yıldız tüpü adının verildiğini aktarır. Başka bir kaynak zara ilişkin ilk yazılı kaydın on ikinci yüzyıla ait olduğunu belirtir; iki yüzyıllık bu aralık soru işareti bırakıyor.

Çalgının kendisi zardan eski. Dizi'nin bugünkü biçimi kabaca milattan önce beşinci yüzyıla tarihlenir; yandan üflenen flüt biçimleri ise bundan da çok daha geriye gider. Bir çalgıya eklenen küçük bir parça, onun kimliğini sonradan belirleyebiliyor.

Soru ve cevap

Dizi'deki zar ne işe yarar?

Zar deliğinin üzerine gerilen ince bambu tabakası çalgının tınısını değiştirir. Zarın gerginliği belirleyicidir; gevşek bir zar sesi boğar, aşırı gergin bir zar ek rengi kaldırır.

Zar ne zaman eklendi?

Bir kaynak bunu Tang dönemine ve Liu Xi adlı kişiye bağlar. Başka bir kaynak zara ilişkin ilk yazılı kaydın on ikinci yüzyıla ait olduğunu belirtir.