ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Dutar: İki Telli Çalgı ve Bahşı Geleneği

Türkmen dutarının yapımı ve bahşı icrası 2021'de tek başlık altında listelendi.


Orta Asya'da dutar adıyla anılan çalgı uzun saplı ve iki tellidir. Gövdesi armut biçimindedir ve üzeri ince bir ahşap kapakla kapatılır; aynı ad Orta Asya'nın başka bölgelerinde de kullanılır. Çalgının adı da bu yapıdan geliyor; sözcüğün karşılığı iki tel anlamına gelir.

UNESCO kaydı 2021'de yapıldı. Başvurunun başlığı, dutar yapım ustalığını ve şarkıyla birleşen geleneksel müzik icra sanatını birlikte kapsıyordu. Karar, hükümetler arası komitenin on altıncı oturumunda alındı.

Başlıkta geçen ikinci alan bir icracı tipine işaret eder. Bahşı, Türkmen geleneğinde çalgısıyla birlikte söyleyen ve anlatan kişidir. Çalgı burada tek başına değil, sözlü anlatımın taşıyıcısı olarak korumaya alınmış durumda.

Oturumun kendisi de dönemin koşullarını taşıyor. Türkmen kaynakları kararın çevrim içi yapılan oturumda oy birliğiyle alındığını aktarır. Toplantının uzaktan yapılmış olması, listeye alma işleminin kendisini hiçbir biçimde etkilemedi.

İki telli bir çalgının bu kadar geniş bir dağarı taşıması dikkat çeker. Tel sayısının azlığı, akort düzeniyle ve sol elin kullanımıyla karşılanır; söz ile çalgı arasındaki bölüşüm de buna göre kurulur. Az telli bir çalgıda anlatım gücü, tellerin sayısından çok onların hangi düzende kullanıldığından çıkıyor.

Soru ve cevap

Dutar ne zaman UNESCO listesine girdi?

Türkmenistan'ın başvurusu 2021'de temsilî listeye alındı. Karar, hükümetler arası komitenin on altıncı oturumunda alındı.

Bahşı kimdir?

Türkmen geleneğinde çalgısıyla birlikte söyleyen ve anlatan kişidir. UNESCO başlığı dutar yapımını ve bu icra sanatını birlikte kapsar.