ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Tar: Yapımı ve İcrası Birlikte Listelenen Çalgı

Azerbaycan'ın uzun saplı tezeneli çalgısı 2012'de UNESCO listesine girdi.


Bir çalgının korunması, yalnız onu çalmayı değil yapmayı da içerir. Azerbaycan'ın tar adlı çalgısı için yapılan uluslararası başvuru bu ikisini bir arada ele aldı. Başvurunun başlığı, uzun saplı tezeneli çalgının hem yapım ustalığını hem de icra sanatını birlikte kapsıyordu.

Kayıt 2012'de tamamlandı. UNESCO, tarın Azerbaycan'daki yapım ustalığını, geleneğini ve icrasını o yıl insanlığın somut olmayan kültürel mirasının temsilî listesine aldı. Ülke çalgıyı 2010'da kendi ulusal envanterine kaydetmişti.

Başvurunun biçimi dikkat çekici. Çoğu kayıt ya bir icra geleneğini ya bir el sanatını konu alır; burada ikisi tek bir başlıkta birleştirildi. Çalgıyı yapan usta ile onu çalan icracı, burada aynı zincirin iki halkası olarak sayıldı.

Gerekçe de bu zincire dayanıyor. Bir tarın hangi ölçülerde ve hangi malzemeyle yapıldığı, üzerinde çalınabilecek dağarı belirler; yapım bilgisi kaybolduğunda icra da ister istemez değişir. İki alanı ayrı korumak, aradaki bağı görünmez kılıyor.

Kaynaklarda bir karışıklık da bulunuyor. Bazı metinler tarın Azerbaycan ile İran'da birlikte yapıldığını ve çalındığını belirtir; UNESCO'daki kayıt ise Azerbaycan adına yapılmıştır. Bir listeye girmek, çalgının coğrafyasını daraltmıyor.

Soru ve cevap

Tar ne zaman UNESCO listesine girdi?

Azerbaycan'daki yapım ustalığı, geleneği ve icrası 2012'de temsilî listeye alındı. Ülke çalgıyı 2010'da kendi ulusal envanterine kaydetmişti.

Başvuru niçin yapım ile icrayı birlikte ele aldı?

Bir tarın hangi ölçülerde ve hangi malzemeyle yapıldığı, üzerinde çalınabilecek dağarı belirler. Yapım bilgisi kaybolduğunda icra da ister istemez değişir.