Fux ve Türlü Kontrpuan: Kuralların Kademelenmesi
Üç yüz yıllık bir öğretim yöntemi hâlâ kullanılıyor; nedeni kuralların kendisi değil, sıralanışı.
Johann Joseph Fux'un 1725'te yayımladığı kontrpuan incelemesi, müzik eğitiminde en uzun ömürlü metinlerden biridir. Haydn, Mozart ve Beethoven bu kitaptan çalıştı; bugün de konservatuvar programlarında yer alıyor.
Kitabın yöntemi kademelidir. Öğrenciye verilen bir ezginin — cantus firmus — üstüne ya da altına ikinci bir hat yazılır. Bu, beş türe ayrılmıştır. Birinci türde nota notaya karşılık gelir; öğrenci yalnız aralıkları ve hareket yönünü düşünür. İkinci türde her nota karşılığında iki nota yazılır; geçiş sesleri girer. Üçüncüde dört nota, dördüncüde bağlı sesler ve gecikmeler, beşincide serbest karışım.
Bu kademelenme yöntemin asıl değeridir. Her tür yalnız bir yeni zorluk ekler; öğrenci aynı anda birden çok sorunla uğraşmaz. Modern pedagojide "tek değişken" ilkesi denen yaklaşımın erken ve başarılı bir örneğidir.
Kuralların kendisi tarihsel olarak tartışmalıdır. Fux, Palestrina üslubunu örnek aldığını söyler; ancak kuralları Palestrina'nın gerçek pratiğinden bazı noktalarda ayrılır. Yani kitap, bir dönemin müziğinin tarifi değil, öğretim için basitleştirilmiş bir modeldir.
Bu, kitabın değerini düşürmez. Amaç bir üslubu kopyalamak değil, iki hat arasındaki ilişkiyi duymayı ve yönetmeyi öğrenmektir. Kazanılan beceri her türde işe yarar: caz düzenlemesinde de, film müziğinde de, pop aranjmanında da.
Çalışmanın en verimli biçimi yazıp söylemektir. Yazılan hat çalınmadan önce söylenir; söylenemeyen bir hat çoğu zaman iyi yazılmamıştır.
Derslerimizde kontrpuan bu kademeli düzenle verilir. Her tür tamamlanmadan bir sonrakine geçilmez.
Soru ve cevap
Kontrpuan bugün ne işe yarar?
İki ya da daha fazla hattın birbirine karşı nasıl hareket edeceğini duymayı ve yönetmeyi öğretir. Caz düzenlemesinden film müziğine kadar her alanda kullanılır.
Yazılan hat neden söylenmeli?
Söylenemeyen bir hat çoğu zaman iyi yazılmamıştır. Söyleme, sıçramaların ve yönün doğal olup olmadığını doğrudan sınar.
Bu konunun dersi
DerslerimizKompozisyon ve Bestecilik Kursu