ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Topluluk ve sahne

Gamelan: Başka Bir Topluluk Mantığı

Bir toplulukta bireysel çalgıcılık öne çıkmak zorunda değildir.


Endonezya'nın Java ve Bali adalarındaki gamelan toplulukları, Batı'daki topluluk anlayışından belirgin biçimde ayrılır. Kadro ağırlıklı olarak metalofon, gong ve davullardan oluşur; on beş ile otuz arası icracı bulunur.

En belirgin fark çalgıların topluluğa ait olmasıdır. Bir gamelan takımı bir bütün olarak akortlanır ve icracılar kendi çalgılarını getirmez. İki ayrı takım tam olarak aynı akorda değildir; her takımın kendi perdesi vardır.

Akort sistemi de farklıdır. Slendro ve pelog adlı iki ana sistem, oktavı Batı'dakinden farklı biçimde böler ve eşit aralıklı değildir. Bu, gamelan müziğinin Batı çalgılarıyla birleştirilmesini güçleştirir.

Yapı katmanlıdır. Temel ezgi orta register'da yavaş ilerler; daha pes çalgılar bu ezginin belirli noktalarını vurgular; daha tiz çalgılar aynı ezgiyi bölerek süsler. Büyük gonglar biçimin sınırlarını işaretler. Her katman, ezginin bir yoğunluk düzeyidir.

Bireysel virtüözlük bu sistemde öne çıkmaz. Amaç bütünün dokusudur; tek tek icracıların ayırt edilmesi beklenmez. Bu, Batı'daki solist merkezli anlayışın tersidir.

Gamelan yirminci yüzyıl Batı müziğini etkiledi. Debussy'nin 1889 Paris sergisinde gamelan dinlemesi ve sonraki eserlerindeki doku değişimi sık anılır. Minimalist bestecilerin katmanlı tekrar yapıları da bu gelenekten beslendi.

Derslerimizde farklı topluluk mantıkları örnek olarak tanıtılır. Bütünün dokusuna hizmet etme fikri, her topluluk türünde geçerli bir ilkedir.

Soru ve cevap

Gamelan akordu Batı sistemine uyar mı?

Uymaz. Slendro ve pelog sistemleri oktavı farklı ve eşit olmayan aralıklarla böler; her takımın kendine özgü bir perdesi vardır.

Topluluk içinde öne çıkmak gerekir mi?

Her zaman değil. Pek çok gelenekte amaç bütünün dokusudur; bireysel ayırt edilirlik beklenmez. Bu ilke Batı topluluklarında da denge açısından geçerlidir.