Highland Gaydası: Üç Dem ve Dokuz Ses
İskoç gaydasının ezgi borusu yalnız dokuz ses verir; dağar bu sınıra göre yazılır.
İskoçya'nın büyük Highland gaydası, beş yuvalı bir hava torbası üzerine kurulu bir çalgıdır. Bu yuvalara ezgi borusu, iki tenor dem, bir bas dem ve üfleme borusu ayrı ayrı takılır. Tenor demlerin boyu kırk santim dolayında, bas demin boyu ise seksen santim dolayında verilir.
Üç dem birlikte sabit bir zemin kurar. Tenor demler ezgi borusunun bir oktav altında, bas dem ise iki oktav altında ses verir. Bu üç ses icra boyunca hiçbir noktada kesilmez ve ezgi hep onların üzerinde duyulur.
Ezgi borusu ise dar bir ses alanında çalışır. Sekiz delikli ve konik delikli bu boru, çift kamışla yalnız dokuz ses üretir. Diziye verilen adlar alttan başlayarak sol, la, si, do, re, mi, fa ile üstteki sol ve la biçiminde sıralanır.
Bu dar alan çalgının dağarını da belirledi. Dokuz sesin dışına çıkılamaması, gürlük değişiminin bulunmaması ve bağlı çalma zorunluluğu, bu çalgı için yazılan müziği doğrudan sınırlar. On sekizinci yüzyıla ait kaynaklar bile bu dokuz sesin sınırından söz eder.
Akort konusunda bir ayrıntı var. Demlerin ve ezgi borusunun temel sesi la olarak anılır, ancak bugünkü gaydada bu ses la'dan belirgin biçimde tizdir. Bir çalgının adlandırdığı perde ile gerçekte verdiği perde her zaman birbirini örtmüyor.
Soru ve cevap
Highland gaydasında kaç dem bulunur?
İki tenor dem ile bir bas dem bulunur. Tenor demler ezgi borusunun bir oktav altında, bas dem iki oktav altında ses verir.
Ezgi borusu kaç ses verir?
Sekiz delikli ve konik delikli boru, çift kamışla yalnız dokuz ses üretir. Bu sınır, çalgı için yazılan müziği doğrudan belirler.
Bu konunun dersi
DerslerimizGeleneksel Tezeneli ve Mızraplı Çalgılar