ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Solfej, teori ve armoni

Kilise Tonları: Sekiz Moddan On İkiye

Ortaçağ'ın sekiz modu, 1547'de on ikiye çıkarıldı ve majör ile minör listeye girdi.


Ortaçağ ve Rönesans müziğinin perde düzeni sekiz mod üzerinden tanımlanırdı. Sekizlik dizi dört çift hâlinde düzenlenmişti; her çift bir ana modla onun yan biçiminden oluşuyordu. Yan modların adı, karşılık geldiği ana modun başına hypo öneki eklenerek kuruluyordu.

Ayrımın ölçüsü ses alanıdır. Ana modlar bitiş sesinin üzerinde yaklaşık bir sekizlik alanda dolaşır. Yan modlar ise bitiş sesinin dörtlü altından beşli üstüne kadar uzanır; bitiş sesi alanın ortasında kalır.

Adlar antik Yunan kaynaklarından alındı. Dorian, Phrygian ve Lydian gibi adlar bu dizilere sonradan verildi, ancak taşıdıkları anlam antik kullanımla aynı değildir. Aynı adın iki ayrı dizgede başka bir şeyi göstermesi, eski kaynakları okurken ayrı bir dikkat ister.

Liste 1547'de genişledi. Heinrich Glarean'ın Dodecachordon'u Aeolian ile Ionian'ı ve bunların yan biçimlerini ekledi; sayı on ikiye çıktı. Eklenen iki ana mod bugünkü minör ve majör dizilerin karşılığıdır.

Sonrası çok sesliliğin etkisiyle değişti. Çok sesli yazı karmaşıklaştıkça ana mod ile yan mod arasındaki ayrım uygulamada önemini yitirdi ve kullanılan mod sayısı fiilen altıya indi. Bir dizge, ondan sonra gelen müziğin ihtiyacına göre sadeleşebiliyor.

Soru ve cevap

Ana mod ile yan mod nasıl ayrılır?

Ayrımın ölçüsü ses alanıdır. Ana modlar bitiş sesinin üzerinde yaklaşık bir sekizlik alanda dolaşır, yan modlar ise bitiş sesinin dörtlü altından beşli üstüne kadar uzanır.

Mod sayısı niçin on ikiye çıktı?

Heinrich Glarean 1547'de yayımlanan Dodecachordon'da Aeolian ile Ionian'ı ve yan biçimlerini listeye ekledi. Eklenen iki ana mod bugünkü minör ve majör dizilerin karşılığıdır.