Müzik Dinlemek de Çalışmadır

Çalışma denince akla yalnız çalgı başında geçen süre gelir. Oysa icracıların gelişiminde dinlemenin payı büyüktür ve bu pay sık sık boş geçer. Arka planda müzik açık olması dinlemek değildir; burada kastedilen, belirli bir soruyla yapılan dinlemedir.

Dinlemenin birinci işlevi model kurmaktır. Bir eseri çalmadan önce birkaç farklı icrasını dinleyen kursiyer, kafasında bir hedef ses oluşturur. Hedef sesi olmayan kursiyer, notaları doğru çalar ama nereye varacağını bilmez.

İkinci işlev üslup edinmedir. Bir türün nasıl çalındığı — ne kadar esnetildiği, hangi seslerin vurgulandığı, hangi süslemelerin kullanıldığı — notaya tam yazılamaz. Bu bilgi yalnız dinleyerek aktarılır. Geleneksel müzikte tavır, caz müziğinde swing hissi, barok müzikte süsleme pratiği aynı şekilde öğrenilir.

Üçüncü işlev kulağı genişletmektir. Yalnız kendi çaldığı türü dinleyen kursiyer, dar bir ses dünyasında kalır. Başka çalgıları, başka dokuları ve başka dönemleri dinlemek, kendi icrasındaki seçenekleri artırır.

Verimli dinleme, yöntemle yapılır. Birinci yöntem tek soruyla dinlemektir: bu dinlemede yalnız bas hattını izliyorum, ya da yalnız cümlelerin nerede bittiğini. Her şeyi aynı anda dinlemeye çalışan kulak hiçbirini duymaz.

İkinci yöntem karşılaştırmadır. Aynı eserin iki farklı icrasını art arda dinlemek, tek bir icrayı beş kez dinlemekten daha çok şey öğretir. Fark duyulduğunda "neden böyle yapmış" sorusu doğar ve asıl öğrenme oradan başlar.

Üçüncü yöntem nota ile dinlemektir. Partisyonu izleyerek dinlemek, hem okuma becerisini geliştirir hem de duyulan ile yazılan arasındaki bağı kurar. Bu, deşifre becerisini doğrudan besler.

Dördüncü yöntem kulaktan çıkarmadır. Kısa bir ezgiyi ya da bir bas hattını kayıttan çıkarıp çalgıda bulmak, dinlemeyi en aktif hâline getirir. Başlangıçta iki üç sesli motiflerle yapılır.

Çocuklarda dinleme evde kurulur. Çocuğun çaldığı türden müzik evde hiç duyulmuyorsa, çalgı yalıtılmış bir uğraş olarak kalır. Birlikte dinlemek, üzerine konuşmak ve konser ya da dinletiye gitmek, ders saatinden bağımsız bir bağ kurar.

Dinleme süresi için bir ölçü vermek gerekirse: haftada birkaç kez, on beş yirmi dakikalık ve bir soruyla yapılan dinleme, saatlerce süren pasif dinlemeden daha çok iş görür.