ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Klasik Kemençenin Toplulukta Yükselişi

Bir dönem ikincil sayılan çalgı, yirminci yüzyılda fasılın merkezine geldi.


Klasik kemençe, on dokuzuncu yüzyıla kadar Osmanlı müzik geleneğinde merkezî bir konumda değildi. Fasıl topluluğunda yaylı ses genellikle sinekemanı ya da benzeri çalgılarla sağlanıyordu.

Durum yirminci yüzyılın başında değişti. Bazı usta icracıların çalgıyı klasik dağarda ısrarla kullanması ve kayıt teknolojisinin bu icraları yaygınlaştırması, kemençeyi topluluğun vazgeçilmez üyesi hâline getirdi.

Çalgının bu konumu kazanmasının müzikal nedenleri de var. Tonu insan sesine yakındır; hanende ile birlikte çalındığında ezgiyi doğal biçimde ikiler. Perdesiz olması, makamın gerektirdiği ince perde ayarlarını doğrudan verir. Ses hacmi küçüktür ama oda ölçeğindeki fasıl topluluğu için yeterlidir.

Teknik olarak kemençe zor bir çalgıdır. Üç tel birbirine yakındır; yay açısındaki küçük bir sapma komşu tele değer. Sol elde tırnak tutuşu alışılmadıktır ve oturması zaman alır. Perdesizlik, entonasyon sorumluluğunu tamamen icracıya bırakır.

Dağar açısından kemençe hem saz eserlerini hem taksimi kapsar. Taksimde çalgının kaydırmalı geçiş yeteneği öne çıkar; makam seyri sürekli bir hat olarak açılır.

Bugün kemençe konservatuvar programlarında yer alıyor ve klasik topluluklarda kullanılıyor. Yeni dağar üretimi sınırlı; mevcut klasik dağar ağırlıklı olarak çalınıyor.

Derslerimizde kemençe eğitimi tırnak tutuşu ve yay açısıyla başlar. Entonasyon çalışması, referans sesle sürekli karşılaştırılarak yürütülür.

Soru ve cevap

Kemençe neden zor sayılır?

Üç tel birbirine yakındır ve yay açısındaki küçük sapma komşu tele değer. Ayrıca perdesizdir; entonasyon tamamen icracıya kalır.

Kemençe hangi dağarda kullanılır?

Klasik Türk müziği saz eserleri ve taksim. Fasıl topluluğunda ezgiyi taşır ve hanendeyi ikiler.

Bu konunun dersi

DerslerimizKemençe Dersi