ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Yaylı çalgılar

Kodály Op. 8: Akordu Değiştirilen Bir Çello

İki telin yarım ses indirilmesi eserin tonunu nasıl kuruyor?


Çellonun akordu yüzyıllardır yerleşmiş bir düzendir ve besteciler çoğunlukla onu veri kabul eder. Zoltán Kodály 1915'te yazdığı solo sonatta bu düzeni bozdu. Çellonun alttaki iki teli yarım ses indirilir; do ve sol yerine si ve fa diyez duyulur.

Değişiklik süs değil, eserin kendi mantığıdır. Sonat si minör ile si majör arasında gidip gelir ve indirilmiş teller bu merkezi boş tel olarak çalgının içine yerleştirir. İnen gerginlik aynı zamanda alt bölgenin tınısını değiştirir; eser oradaki kalın sesleri sık sık açık bırakarak kullanır. İcracı açısından bunun bir karşılığı vardır: indirilen iki telde yazılan nota basılacak yeri gösterir, duyulacak sesi değil.

Eserin yayılması yavaş oldu. Birinci Dünya Savaşı ilk seslendirmeyi geciktirdi ve sonat ancak 7 Mayıs 1918'de Budapeşte'de, Jenő Kerpely'nin icrasıyla duyuldu. Viyana'daki Universal Edition metni 1921'de bastı.

Sonraki kuşaklar için eser bir sınır işareti hâline geldi. Üç bölümlük yapı, çellodan hem armonik bir zemin hem de kesintisiz bir ezgi çizgisi ister; bunu tek çalgıyla kurmak akort değişikliği olmadan ağırlaşırdı.

Akordun bozulması böylece bir başlangıç kararı olarak okunur. Kodály eseri çalgıya uydurmak yerine çalgıyı esere uydurdu.

Soru ve cevap

Op. 8'de akort nasıl değiştiriliyor?

Çellonun alttaki iki teli yarım ses indirilir ve do ile sol yerine si ile fa diyez elde edilir. Eserin si merkezli tonu bu sayede boş tellerde de duyulur hâle gelir.

Eser ne zaman ilk kez çalındı?

Beste 1915'te tamamlandı, ancak savaş koşulları ilk seslendirmeyi geciktirdi. Sonat 7 Mayıs 1918'de Budapeşte'de Jenő Kerpely tarafından çalındı ve 1921'de basıldı.

Bu konunun dersi

DerslerimizYaylı Çalgılar