Mehterde Nefesli Çalgılar: Boru ve Zurna
Açık alanda duyulmak için seçilmiş iki çalgı, bandonun ezgi ve vurgu katmanını taşır.
Mehter takımının nefesli kısmı iki çalgıdan oluşur: zurna ve boru. İkisi farklı işlevler taşır ve birlikte açık alan icrasının gereksinimini karşılar.
Zurna ezgiyi taşır. Çift kamışlı ve konik gövdeli yapısı, olağandışı bir ses gücü üretir; kalabalık bir vurmalı grubunun üstünden duyulur. Perde alanı sınırlıdır ama mehter dağarının ezgileri bu alan içinde kurulmuştur.
Boru — nefir ya da kerrenay olarak da anılır — uzun ve dar bir bakır çalgıdır. Vanası yoktur; yalnız doğal harmonik serisinden ses üretir. Bu, çalabileceği perdeleri sınırlar ama işlevi zaten sınırlıdır: vurgu, çağrı ve bölüm işaretleri. Vanasız bakır çalgıların bu kullanımı Avrupa'daki doğal trompet geleneğiyle aynı akustik ilkeye dayanır. İki gelenek birbirinden bağımsız olarak benzer çözümler geliştirdi.
Topluluk düzeninde çalgılar sayıca çoğaltılır. Tek bir zurna yerine birden çok zurna aynı ezgiyi çalar; bu, hem ses gücünü artırır hem küçük perde farklarından doğan doğal bir kalınlık üretir.
Dağar usul temellidir ve uzun ritmik çevrimler kullanır. İcracının usulü ezbere taşıması gerekir; yürüyüş sırasında nota okunmaz.
Nefes yönetimi açık alanda ek bir yük getirir. Yürürken üflemek, sabit dururken üflemekten belirgin biçimde zordur; nefes yerleri buna göre planlanır.
Derslerimizde açık alan icrası ayrı bir başlıktır. Nefes planlaması ve ezber, kapalı mekân icrasından farklı ölçütlerle çalışılır.
Soru ve cevap
Vanasız boru hangi sesleri çalar?
Yalnız doğal harmonik serisindeki sesleri. Perde alanı sınırlıdır; işlevi ezgi taşımak değil, vurgu ve çağrı vermektir.
Açık alanda nefes nasıl planlanır?
Yürüyerek üflemek sabit durmaktan zordur. Nefes yerleri cümle yapısına ve hareket temposuna göre önceden belirlenir.
Bu konunun dersi
DerslerimizZurna Kursu