Morin Huur: At Kılından Tel, At Başından Oyma
Mongol yaylısının telleri de yayı da at kılından yapılıyor.
Bir çalgıda kullanılan malzeme, o çalgının çıktığı hayat biçimini de anlatabilir. Mongolistan'ın morin huur adlı yaylısında hem teller hem yay at kılından yapılır. Sapın tepesindeki oyma da bir at başı biçiminde yapılır ve çalgıya adını verir.
Gövdesi ikizkenar yamuğa yakın bir biçim taşır. Bu içi boş gövde, perdesiz uzun bir sapla birleşir; sapın tepesindeki oyma çalgıya adını verir. Duyulan ses, iki telin at kılı bir yayla titreştirilmesinden çıkar.
Tel malzemesi konusunda iki ayrı bilgi dolaşıyor. Geleneksel yapımda at kılı kullanıldığı belirtilir; bazı kaynaklar bugün naylon ya da at kılının birlikte kullanıldığını aktarır. Yayın kılı ise bütün kaynaklarda at kılı olarak anılmayı sürdürüyor.
Çalgının kullanım alanı yalnız konser salonu değil. Çalgı ağırlıkla solo çalınır, bunun yanında danslara, uzun şarkıya ve atla ilgili işlere de eşlik eder. Dağarın kendisi de bu işlerin ritmini, söz düzenini ve süresini izler.
Çalgının tanınması uluslararası bir listeyle pekişti. UNESCO çalgının müziğini 2003'te sözlü ve somut olmayan mirasın başyapıtları arasında ilan etti, 2008'de ise temsilî listeye aldı. Bir çalgının korunması, çoğunlukla onu çevreleyen yaşam biçiminin ve dağarının korunmasıyla birlikte yürüyor.
Soru ve cevap
Morin huur'un telleri neyden yapılır?
Geleneksel yapımda at kılı kullanıldığı belirtilir ve yayın kılı da at kılıdır. Bazı kaynaklar bugün naylon ile at kılının birlikte kullanıldığını aktarır.
UNESCO listesine ne zaman girdi?
Çalgının müziği 2003'te sözlü ve somut olmayan mirasın başyapıtları arasında ilan edildi. Temsilî listeye alınması 2008'de gerçekleşti.
Bu konunun dersi
DerslerimizGeleneksel Tezeneli ve Mızraplı Çalgılar