Müzik Teorisi Neden Sıkıcı Görünür?

Müzik teorisi, ilk bakışta ezberlenecek kuralların listesi gibi görünür: aralık adları, gam kuruluşları, akor yapıları. Bu listeyle karşılaşan kursiyerin sıkılması anlaşılırdır. Listedeki hiçbir maddenin neye yaradığı görünmez.

Oysa teorinin yaptığı iş bir adlandırmadır. Müzikte zaten duyulan şeylere ad verir; böylece o şeyler konuşulabilir, hatırlanabilir ve yeniden kullanılabilir hâle gelir. Ad, duyudan sonra gelir. Sıra tersine çevrildiğinde — önce ad, sonra duyu — teori gerçekten de boş bir ezbere dönüşür.

Doğru sıra üç adımlıdır. Önce duyulur: kursiyer iki akor duyar ve birinin gergin, diğerinin durmuş olduğunu fark eder. Sonra yapılır: aynı iki akoru çalgısında bulur. En sonunda adlandırılır: bunlardan birine beşinci derece, diğerine birinci derece denir. Bu sırayla öğrenilen bir kavram unutulmaz. Bir deneyime bağlanmıştır.

İkinci sorun, teorinin dağardan ayrı yürütülmesidir. Ayrı bir kitaptan, ayrı bir saatte çalışılan teori, kursiyerin o hafta çaldığı eserle bağ kurmaz. Oysa aynı kavram, çalışılan eserin içinde gösterildiğinde anlam kazanır: "şu ölçüde ton değişiyor, bak burada yeni bir ses geldi" cümlesi, modülasyon tanımından daha öğreticidir.

Üçüncü sorun, kapsamın gereğinden geniş tutulmasıdır. Bir kursiyerin ilk yılda bilmesi gereken teori, düşünülenden azdır: ölçü ve ritim değerleri, gam ve aralık kavramı, temel akorlar ve işlevleri. Bunların ötesi, ihtiyaç doğdukça açılır. Baştan verilen geniş teori, kullanılmadığı için unutulur.

Teorinin asıl karşılığı, öğrenmeyi hızlandırmasıdır. Bir eserin akor iskeletini gören kursiyer, o eseri nota nota değil bölüm bölüm hatırlar. Kalıpları tanıyan kursiyer, yeni bir eserde bilinmeyen yerleri işaretler ve zamanını oraya ayırır. Teorisiz ilerleyen kursiyer ise her eseri baştan kurar.

Doğaçlama ve beste yapmak isteyen kursiyer için teori zaten zorunludur. Boş sayfadan doğaçlama çıkmaz; çıkan şey, bilinen kalıpların yeni sırayla kullanılmasıdır. Kalıp dağarcığı da teoriyle kurulur.

Geleneksel müzikte teorinin biçimi farklıdır ama işlevi aynıdır. Makam bilgisi dizi ezberi olarak verildiğinde sıkıcı ve işe yaramaz görünür; seyir üzerinden, yani ezginin nereden başlayıp nereye vardığı üzerinden anlatıldığında icranın kendisine dönüşür.

Kısacası teoriyi sıkıcı yapan şey içeriği değil, sunuluş sırasıdır. Duyulmuş bir şeye ad koymak ilgi çekicidir; adı verilip karşılığı aranan bir şey ise ödevdir.