Taklit: Öğrenmenin Ayıplanan Başlangıcı

Kursiyerlerin bir bölümü, bir icracıyı taklit etmenin yaratıcılığı engellediğini düşünür. Bu düşünce iyi niyetlidir ama öğrenmenin nasıl işlediğini yanlış kurar. Her dilde olduğu gibi müzikte de önce taklit gelir; özgünlük, yeterince malzeme biriktikten sonra ortaya çıkar.

Taklidin öğrettiği ilk şey, notaya yazılamayan kısımdır. Bir cümlenin nerede hafifçe genişlediği, bir sesin nasıl başlatıldığı, bir sonun nasıl bırakıldığı — bunların hiçbiri partisyonda tam olarak bulunmaz. Bu ayrıntılar yalnız dinleyerek ve tekrar ederek aktarılır.

Geleneksel müzikte bu yöntem meşk adıyla yüzyıllardır kullanılmaktadır. Usta çalar, öğrenci tekrar eder; tavır, süsleme ve ölçü duygusu bu tekrar üzerinden geçer. Notanın işlevi burada aktarımın yerine geçmek değil, onu desteklemektir.

Batı müziğinde de durum farklı değildir. Caz eğitiminde transkripsiyon — bir soloyu kulaktan çıkarıp birebir çalmak — temel bir çalışma biçimidir. Amacı o soloyu sahnede çalmak değil, kalıp dağarcığını içselleştirmektir.

Taklidin doğru yapılması için üç aşama gerekir. Birincisi seçimdir: taklit edilecek kayıt, kursiyerin düzeyine ve hedeflediği üsluba yakındır. İkincisi ayrıştırmadır — kayıt yavaşlatılır, bölümlere ayrılır, tek tek çıkarılır. Üçüncüsü adlandırmadır: çıkarılan şey teorik olarak da anlaşılır, yoksa yalnız o bağlamda kullanılabilir kalır.

Taklidin sınırı da vardır ve burada eleştiri haklı hâle gelir. Tek bir icracıyı taklit ederek kalan bir kursiyer, o icracının alışkanlıklarını kendi tercihleri sanır. Çözüm taklidi bırakmak değil, çoğaltmaktır: aynı eserin farklı icralarını dinlemek, aralarındaki farkı görmek ve nedenini sormak. Fark görüldüğünde seçim başlar; seçim başladığında özgünlük başlar.

Çocuklarda taklit zaten temel öğrenme biçimidir ve engellenmez. Duyduğunu tekrar eden çocuk, kulak ve bellek arasında bağ kurar. Bu dönemde "kendi yorumunu kat" beklentisi erkendir ve karşılığı yoktur.

Yetişkinde taklit çoğu zaman bilinçli bir araç olarak kullanılır. Belirli bir ton, belirli bir cümleleme ya da belirli bir tavır hedefleniyorsa, o özelliği taşıyan bir kayıt seçilir ve üzerinde çalışılır.

Kısacası mesele taklit etmek ya da etmemek değil, taklidi nerede bırakacağını bilmektir. Yeterince malzeme biriktiğinde kursiyer, artık taklit ettiğini fark etmeden kendi tercihlerini yapmaya başlar.