Parmak Numaraları: Not Değil, Karar

Notanın üzerindeki küçük rakamlar, kursiyerlerin çoğu tarafından öneri olarak okunur ve ihmal edilir. Oysa parmak numarası bir süsleme değil, o pasajın nasıl çalınacağına dair bir karardır. Karar verilmediğinde her tekrar biraz farklı yapılır ve hiçbir tekrar diğerinin üzerine binmez.

Bunun sonucu doğrudan görülür: pasaj yavaşta çalınır, hızlandığında dağılır. Nedeni teknik yetersizlik değil, hareketin her seferinde değişmesidir. Motor öğrenme tekrar üzerine kuruludur; tekrarlanan şey aynı değilse öğrenme oluşmaz.

İkinci sonuç ezberde görülür. Parmak hafızası, belirli bir hareket dizisinin kaydıdır. Dizisi her seferinde değişen bir pasajın parmak hafızası oluşmaz; kursiyer eseri yalnız gözle ve kulakla taşımak zorunda kalır.

Basılı notadaki numaralar iyi bir başlangıçtır, ancak her el için uygun değildir. El büyüklüğü, parmak uzunluğu ve önceki pasajın bitiş konumu farklı çözümler gerektirebilir. Bu yüzden numaralar körü körüne izlenmez; denenir, gerekirse değiştirilir ve değiştirilen numara yazılır.

Yazmak burada kritik bir adımdır. Kafada verilen bir karar, üç gün sonra hatırlanmaz. Nota üzerine kurşun kalemle yazılan numara, kararı kalıcı kılar.

İyi bir parmak düzeninin ölçütleri bellidir. Birincisi ekonomidir: en az el hareketiyle en çok notaya ulaşmak. İkincisi süreklilikti — pasajın bağlı çalınması gereken yerlerinde elin sıçramaması. Üçüncüsü hazırlıktır: bir sonraki pasajın başlangıç konumunu bozmamak. Dördüncüsü rahatlıktır; teknik olarak doğru ama o el için gergin bir çözüm, iyi bir çözüm değildir.

Parmak numarası kararı en geç ilk okumada verilmelidir. Birkaç hafta serbest çalınan bir pasaja sonradan numara koymak, yerleşmiş bir alışkanlığı sökmeyi gerektirir ve baştan yapmaktan uzun sürer.

Aynı ilke diğer çalgılarda başka biçimlerde karşılık bulur. Yaylı çalgılarda pozisyon ve yay bölümü kararı; nefesli çalgılarda alternatif parmak seçimi; gitarda hangi telde çalınacağı; vurmalılarda el sırası. Hepsi aynı mantığı taşır: karar bir kez verilir, yazılır ve her tekrarda aynı uygulanır.

Çocuklarda numaralar bir oyun hâline getirilebilir, ancak esnetilmemelidir. Bu yaşta kurulan alışkanlık, sonraki yılların tamamını belirler.

Kursiyerin sık düştüğü bir tuzak da şudur: yavaşta rahat gelen bir numara, hızda çalışmayabilir. Bu yüzden numara kararı, hedef tempoya yakın bir denemeyle sınanmalıdır.

Derslerimizde parmak numarası, yay bölümü ve el sırası kararları ilk okumada verilmekte ve nota üzerine yazılmaktadır.