Tek El Çalışmak: Atlanan En Verimli Adım

Klavyeli çalgılarda ve iki elin ayrı iş yaptığı her çalgıda, bir pasaj takıldığında en verimli adım ellerin ayrılmasıdır. Buna rağmen bu adım en sık atlanan adımdır; kursiyer iki elle tekrar etmeyi sürdürür ve sonuç değişmez.

Nedeni açıktır: iki elle çalmak parçayı duyurur, tek elle çalmak duyurmaz. Kursiyer müziği duymak ister ve bu istek, verimli olanı değil tatmin edici olanı seçtirir.

Elleri ayırmanın birinci kazancı teşhistir. İki elle takılan bir yerde sorun genellikle tek bir eldedir. Ayrıldığında hangi el olduğu hemen görülür; çalışma o ele yoğunlaşır ve süre yarıya iner.

İkinci kazanç dikkattir. Tek elle çalarken kursiyer o elin ne yaptığını gerçekten izleyebilir: parmak numarası doğru mu, bilek serbest mi, ses eşit mi. İki elde bu düzeyde izleme mümkün değildir.

Üçüncü kazanç bağımsızlıktır. İki elin ayrı ritim ya da ayrı artikülasyon taşıdığı yerlerde, her elin kendi hareketi ayrı ayrı otomatikleşmeden birleştirme çalışmaz. Erken birleştirme, iki elin birbirine yapışmasına yol açar.

Elleri ayırmanın da bir yöntemi vardır. Yalnız ayrı çalmak yeterli değildir; ayrı çalışırken de hedef hızdaki hareket korunmalıdır. Ayrıca sol el tek başına çalışılırken sağ elin ritmi sayılır ya da dize vurulur; böylece iki el hiçbir zaman birbirinden tümüyle kopmaz.

Birleştirme de kademeli yapılır. Önce çok yavaş, sonra kısa bölümler hâlinde. Tam pasajı doğrudan birleştirmek yerine iki ölçü birleştirilir, oturunca dört ölçüye çıkılır. Bu yöntem, birleştirme sırasında oluşan yeni hataları önler.

Aynı ilke iki elin kullanılmadığı çalgılarda da karşılığını bulur. Yaylı çalgılarda sağ el ve sol el ayrı çalışılır: yay kolu boş tellerde, sol el yaysız pizzicato ya da sessiz basışla. Nefesli çalgılarda parmak hareketi üflemeden, üfleme ise tek nota üzerinde ayrı çalışılır. Şanda söz ve ezgi ayrılır: metin konuşularak okunur, ezgi tek hecede söylenir.

Vurmalı çalgılarda ayırma daha da belirgindir: bateride dört uzuv ikişerli gruplara ayrılarak çalışılır; el kombinasyonu ayrı, ayak ayrı, sonra iki el bir ayak.

Bu adımın atlanmasının maliyeti zamanla ödenir. İki elle tekrarlanarak öğrenilen bir pasaj, hızlandığında ya da heyecanlanıldığında ilk dağılan yer olur; çünkü her elin kendi hareketi tam olarak yerleşmemiştir.

Derslerimizde takılan pasajlarda ilk adım elleri ya da işlevleri ayırmak, birleştirmeyi kısa bölümler hâlinde yapmaktır.