ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Rebab ve Yaylı Çalgıların Kökeni

Yayla çalma fikri Avrupa'ya doğudan geldi ve keman ailesinin atası bu yolda bulunur.


Yayla çalınan telli çalgılar, Avrupa'ya on ya da on birinci yüzyılda ulaştı. Öncesinde Avrupa'da teller çekilerek ya da vurularak çalınıyordu. Yay fikrinin Orta Asya kökenli olduğu ve İslam dünyası üzerinden Avrupa'ya aktarıldığı yaygın olarak kabul edilir.

Rebab, bu aktarımın merkezindeki çalgıdır. Adı ve biçimi coğrafyaya göre değişir; genellikle küçük gövdeli, deri kapaklı ve bir ya da iki telli bir çalgıdır. Kuzey Afrika'dan Endülüs'e, oradan Avrupa'ya geçtiği düşünülür.

Avrupa'da rebek adıyla anılan çalgı, ortaçağ ve Rönesans döneminde yaygın kullanıldı. Keman ailesinin oluşumunda bu çalgının ve fidula denen bir başka yaylının katkısı olduğu kabul edilir.

Aynı kökten çıkan başka kollar da var. İran ve Azerbaycan'da kemança, gövdesi küre biçimli ve deri kapaklı bir yaylıdır; dizin üstünde dik tutulur ve gövde döndürülerek çalınır. Hindistan'da sarangi, Çin'de erhu, aynı temel fikrin yerel çözümleridir.

Bu çalgıların ortak özelliği dik tutuluş ve deri kapaktır. Keman ailesinin omuz üstünde tutulması ve ahşap kapak kullanması, Avrupa'da gerçekleşen bir ayrışmadır.

Deri kapak ve ahşap kapak arasındaki fark tonda belirgindir. Deri daha nazal ve daha konuşkan, ahşap daha berrak ve daha taşıyıcı bir ses verir.

Derslerimizde geleneksel yaylı çalgılar bu ortak köken çerçevesinde tanıtılır. Tutuş ve yay tekniğindeki farklar, çalgının yapısıyla ilişkilendirilerek anlatılır.

Soru ve cevap

Keman nereden geliyor?

Yayla çalma fikri Avrupa'ya doğudan ulaştı. Rebab ve rebek gibi çalgılar keman ailesinin oluşumunda etkili kabul edilir.

Deri kapak ile ahşap kapak farkı ne?

Deri daha nazal ve konuşkan, ahşap daha berrak ve taşıyıcı bir ton verir. Geleneksel yaylıların çoğu deri, keman ailesi ahşap kapak kullanır.

Bu konunun dersi

DerslerimizKemençe Dersi