Mugam Geleneği ve Kemança
Azerbaycan'ın mugam geleneği, doğaçlamayı belirli bir yapı içinde kurar.
Mugam, Azerbaycan'ın klasik müzik geleneğidir ve makamsal bir sistem üzerine kuruludur. Bir mugam icrası, belirli bir dizi ve seyir içinde ilerleyen, büyük ölçüde doğaçlama bir yapıdır.
Topluluk genellikle üç kişiliktir: hanende, tar ve kemança. Hanende söyler ve aynı zamanda def çalar; tar ve kemança hem eşlik eder hem kendi bölümlerinde doğaçlama yapar.
Kemança, küre biçimli gövdesi ve deri kapağıyla ayrılır. Dizin üstünde dik tutulur; gövde çalarken döndürülür ve yay sabit kalır. Bu, keman ailesindeki yay hareketinin tam tersidir ve geleneksel yaylıların ortak özelliğidir. Mugam icrasının yapısı bellidir. Giriş bölümünde makam tanıtılır; ardından bölüm bölüm yükselen bir seyir izlenir; her bölümün kendi perde merkezi vardır. İcra, başlangıç perdesine dönüşle kapanır.
Doğaçlama serbest değildir; seyrin kurallarına bağlıdır. Hangi perdeden hangi perdeye geçileceği, nerede duraklanacağı ve hangi ezgisel kalıpların kullanılacağı gelenekle belirlenmiştir. İcracının özgürlüğü bu çerçevenin içindedir.
Bu yapı, Türk müziğindeki taksim ile karşılaştırılabilir. İkisi de makam seyrini doğaçlama olarak açar; mugam daha uzun ve daha biçimlenmiştir, taksim daha kısa ve daha serbesttir.
Aktarım usta-çırak ilişkisiyle yürür. Kayıtlar önemli bir kaynak olsa da, seyrin inceliklerinin yüz yüze aktarıldığı kabul edilir.
Derslerimizde makamsal doğaçlama, seyir kuralları öğretilerek çalıştırılır. Serbestlik, çerçeve bilindiğinde anlam kazanır.
Soru ve cevap
Mugam ile taksim arasındaki fark ne?
İkisi de makam seyrini doğaçlama açar. Mugam daha uzun, bölümlenmiş ve biçimlenmiş bir yapıdır; taksim daha kısa ve daha serbesttir.
Kemançada yay nasıl kullanılır?
Yay büyük ölçüde sabit kalır; gövde çalarken döndürülerek farklı tellere ulaşılır. Bu, keman ailesindeki hareketin tersidir.
Bu konunun dersi
DerslerimizKemençe Dersi