Sahne Heyecanı: Yok Edilmez, Yönetilir

Sahneye çıkmadan önce kalbin hızlanması, elin terlemesi ve nefesin yüzeyselleşmesi patolojik bir durum değildir. Beden, önemli saydığı bir işe hazırlanmaktadır. Sorun bu tepkinin kendisinde değil, tepkiye verilen ikinci tepkidedir: "heyecanlanmamalıyım" cümlesi, heyecanı bir de başarısızlık işaretine çevirir.

Hedef heyecanı yok etmek değil, onunla çalabilmektir. Deneyimli icracılar da heyecanlanır; farkları, heyecanın hangi noktada neyi bozacağını bilmeleri ve o noktalara önceden hazırlanmış olmalarıdır.

Heyecanın icrada bozduğu şeyler bellidir ve sayılıdır. Birincisi tempodur: heyecanla birlikte iç saat hızlanır, eser olduğundan hızlı başlar. Buna karşı alınan önlem, ilk cümlenin temposunu sahneye çıkmadan önce içten saydırmaktır. İkincisi nefestir; kısalan nefes özellikle nefesli çalgılarda ve şanda cümleyi böler. Üçüncüsü ince motor kontrolüdür — titreyen el, en çok yavaş ve açıkta duran pasajlarda görünür.

Hazırlık, bu üç noktaya ayrı ayrı yapılır. Tempo için başlangıç temposu ezberlenir ve prova edilir. Nefes için sahne öncesi birkaç uzun ve yavaş soluk alınır; bu, bedenin uyarılma düzeyini gerçekten düşürür. İnce motor kontrol için ise en güvenilir önlem, dağarın teknik sınırın altında seçilmiş olmasıdır.

İkinci büyük hazırlık, hata senaryosudur. Çoğu icracının korktuğu şey hata yapmak değil, hata yaptıktan sonra ne olacağını bilmemektir. Bu belirsizlik, önceden çalışılarak ortadan kaldırılır: takılınca nereden devam edileceği, hangi cümlenin başına dönüleceği, hangi bölümün atlanabileceği. Bir kez çalışılmış bir kurtarma planı, sahnedeki en büyük yükü kaldırır.

Üçüncü hazırlık alışkanlıktır. Sahne, yılda bir kez çıkılan bir yer olduğunda her seferinde yabancı kalır. Küçük ve sık çıkışlar — sınıf içinde, birkaç kişi önünde — sahneyi olağanlaştırır. Bu, yetenekten çok maruz kalmayla ilgili bir konudur.

Dördüncü hazırlık rutindir. Sahne öncesi yapılan sabit bir dizi hareket — aynı ısınma, aynı sıra, aynı süre — bedene tanıdık bir zemin verir. Rutinin içeriği önemli değildir; sabit olması önemlidir.

Sonuç vermeyen iki yöntem de vardır. Birincisi, çıkmadan hemen önce eseri baştan sona bir kez daha çalmaktır; bu, yorgunluk ve son dakika şüphesi üretir. İkincisi, "önemli değil, sadece eğlen" demektir — icracı bunun doğru olmadığını bilir ve cümle boşa düşer.

Çocuklarda ve gençlerde velinin tutumu ayrıca belirleyicidir. Çıkmadan önce söylenen "heyecanlanma" cümlesi, heyecanı adlandırarak büyütür. Yerine "hazırsın, çalıştın" demek, dikkati sonuçtan hazırlığa çevirir.

Sahne sonrası değerlendirme de aynı akşam yapılmaz. Heyecanın dağılması saatler sürer; o saatlerde söylenen her eleştiri olduğundan ağır duyulur. Ertesi gün kayıt birlikte izlenerek yapılan kısa bir konuşma, hem daha nesnel hem daha yararlıdır.