Sahnede Akort: Konser Öncesi On Dakika

Dinleti öncesinde yapılan işlerin en görünmeyeni akorttur. Kulis sıcaklığı ile sahne sıcaklığı farklıdır; ışıklar açıldığında sahne birkaç derece ısınır. Tahta ve teller bu değişimi doğrudan gösterir: yaylı çalgılar tizleşir, nefesliler ısındıkça pese kayan girişten tize doğru yürür.

Bu yüzden sahne akordu iki aşamalıdır. İlk akort kuliste, ikinci akort sahnede ışık altında birkaç dakika bekledikten sonra yapılır. Topluluk çalıyorsa sıra bellidir: referans sesi bir çalgı verir, diğerleri ona göre kurulur. Klasik toplulukta bu ses genellikle obuadan ya da piyanodan gelir; küçük topluluklarda referansı kimin vereceği provada kararlaştırılır.

Dinleti sırasında da akort değişir. Eserler arasında kısa bir denetim yapmak, sahnede beklemeyi uzatmadan mümkündür; uzun program aralarında ise yeniden akort olağandır. Burada ölçü, dinleyiciyi bekletmeden yapılabilecek kadarını yapmaktır. Uzun süren bir akort, dinletinin akışını topluluktan da dinleyiciden de koparır.

Nefesli çalgılarda akort ayarı çalgının kendisinden çok icracının nefesiyle ilgilidir; ısınmış bir çalgı ve dengeli bir nefes, ayar parçalarının yapacağı işin çoğunu yapar. Vurmalılarda ise deri gerginliği neme duyarlıdır; sahnede ısınan deri gerilir ve tını değişir.

Akort aleti ile kulak birlikte kullanılır. Alet referansı verir, kulak çalgının kendi içindeki ilişkileri denetler; yalnız alete bakarak kurulan bir çalgı, teller arasındaki beşlilerde küçük bir tutarsızlık bırakabilir.

Piyanolu programlarda referans piyanodur ve piyano sahnede akort edilmez. Bu yüzden diğer çalgılar piyanoya göre kurulur; salonun piyanosunun ne zaman akort edildiği, konser öncesinde sorulması gereken bir sorudur.

Küçük yaş gruplarında akort işini eğitmen üstlenir, ancak çocuk her seferinde izler. İki üç dönem sonunda sıra çocuğa geçer; çalgısını kendi kuran bir kursiyer, sesinin ne zaman kaydığını da duymaya başlamıştır.

Sahne arkasında bir yedek düzen hazır tutulur: yedek tel, kamış, baget ve akort aleti için pil. Konser sırasında kopan bir telin yerine yenisini takmak birkaç dakikadır; hazır olmayan bir yedek ise programı durdurur.

Bütün bunların provada denenmesi gerekir. Konser salonunda yapılan ses provası yalnız düzenek için değil, akort davranışını görmek için de vardır.