Schoenberg: On İki Ton Sistemi
Tonaliteyi terk eden müziğin kendi düzenini kurma girişimi.
Yirminci yüzyılın başında tonal sistem içten çözülüyordu. Kromatik yoğunluk arttıkça merkez duygusu zayıflıyor, akorlar işlevlerini yitiriyordu. Arnold Schoenberg bu süreci sonuna kadar götürdü ve tonal merkezi tamamen terk etti.
İlk aşamada — serbest atonal dönem — belirli bir sistem yoktu; bestecinin sezgisi ve motivik tutarlılık yapıyı taşıyordu. Bu yaklaşımın sınırı, uzun eserlerde yapı kurmanın güçleşmesiydi.
1920'lerde geliştirdiği on iki ton yöntemi bu soruna yanıttır. Kromatik dizinin on iki sesi belirli bir sırayla dizilir; bu sıraya dizi denir. Eser boyunca hiçbir ses, dizideki bütün sesler kullanılmadan tekrarlanmaz. Böylece hiçbir ses merkez hâline gelemez.
Dizi dört biçimde kullanılır: özgün hâli, ters çevrimi, geri dönüşü ve geri dönüşün ters çevrimi. Ayrıca her biri on iki farklı perdeden başlatılabilir; toplam kırk sekiz biçim elde edilir. Bu, sınırlı bir malzemeden geniş bir yapı kurma imkânı verir.
Yöntem sık yanlış anlaşılır. On iki ton müziği rastgele değildir; tersine, geleneksel tonal müzikten daha sıkı kurallıdır. Zorluk dinlemededir: kulak tonal beklentilerle çalıştığı için yapı kolay izlenmez.
Öğrencileri Alban Berg ve Anton Webern yöntemi farklı yönlere taşıdı. Berg tonal çağrışımları yöntemin içine soktu; Webern aşırı kısa ve seyrek dokular kurdu. Üçü birlikte İkinci Viyana Okulu olarak anılır.
Derslerimizde çağdaş teknikler analiz yoluyla tanıtılır. Kursiyerin bu dili benimsemesi beklenmez; nasıl çalıştığını bilmesi beklenir.
Soru ve cevap
On iki ton müziği rastgele mi?
Hayır. Geleneksel tonal müzikten daha sıkı kurallıdır. Dizinin bütün sesleri kullanılmadan hiçbiri tekrarlanmaz; yapı bu kısıt üzerine kurulur.
Bu müziği dinlemek neden zor?
Kulak tonal beklentilerle çalışır: merkez arar, çözülme bekler. On iki ton yazısı bu beklentileri bilinçli olarak karşılamaz.
Bu konunun dersi
DerslerimizKompozisyon ve Bestecilik Kursu