Allen Forte ve Küme Kuramı: Tonalite Dışı Nasıl Çözümlenir?
Tonal çözümleme araçlarının işlemediği eserler için kurulmuş bir sayma dizgesi.
Tonal bir eseri çözümleyen araçlar, tonalite dışında yazılmış bir eserde boşa düşer. Akor adı, derece numarası ve ton bağı burada karşılık bulmaz. Allen Forte bu boşluk için ayrı bir dizge kurdu.
Kitabın adı The Structure of Atonal Music ve 1973'te yayımlandı. Metin, üç ya da daha fazla sesten oluşan her perde kümesine bir numara verir. Numaranın ilk hanesi kümedeki ses sayısını, ikincisi o sayıdaki kümeler arasındaki sırasını gösterir.
Sıralamanın dayanağı sıkıştırmadır. Bir kümenin asal biçimi, seslerin olabilecek en dar aralığa yerleştirildiği dizilimdir. Bu dizilimi bulmak için iki ayrı yöntem kullanılır; Forte'nin kendi yöntemi ile John Rahn'ın yöntemi birkaç kümede farklı sonuç verir.
İkinci araç aralık vektörüdür. Vektör, bir kümenin içinde altı aralık sınıfının kaç kez geçtiğini sayar ve altı haneli bir dizi olarak yazılır. Farklı numaraya sahip kümeler çoğunlukla farklı vektör verir; Z ilişkili kümeler bu kuralın dışında kalır.
Yöntemin karşılığı büyük ölçekte de denendi. Forte aynı dizgeyi 1978'de Bahar Ayini üzerine yazdığı çalışmada bütün bir eser üzerinde uyguladı. Bir çözümleme aracının değeri, tek tek akorları adlandırmasından çok eser boyunca aynı yapıyı izleyebilmesinden geliyor.
Soru ve cevap
Forte numarası neyi gösterir?
İlk hane kümedeki ses sayısını, ikinci hane o sayıdaki kümeler arasındaki sırasını gösterir. Numara, kümenin asal biçimine verilir.
Aralık vektörü nedir?
Bir kümenin içinde altı aralık sınıfının kaç kez geçtiğini sayan altı haneli dizidir. Farklı numaralı kümeler çoğunlukla farklı vektör verir, Z ilişkili kümeler bu kuralın dışındadır.
Bu konunun dersi
DerslerimizKompozisyon, Armoni ve Bestecilik