ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Geleneksel Yaylılarda Akort Düzenleri

Akort değiştirmek, parmak düzenini ve çalgının rengini birlikte değiştirir.


Batı yaylı çalgılarında akort sabittir: keman, viyola ve çello beşli aralıklarla, kontrbas dörtlü aralıklarla akort edilir ve bu düzen değişmez. Geleneksel yaylı çalgılarda durum farklıdır; akort dağara ve yöreye göre değişebilir.

Klasik kemençede üç tel genellikle dörtlü ve beşli karışımıyla akort edilir; belirli makamlar için farklı düzenler kullanılır. Değişen akort, o makamın perdelerinin daha erişilebilir bir parmak düzeniyle çalınmasını sağlar.

Karadeniz kemençesinde akort yöreye göre değişir. Aynı ezgi farklı akortlarla çalındığında parmak düzeni ve tınının karakteri değişir; bazı akortlar boş tellerin ezgiye eşlik etmesine imkân verir. Kabak kemanede tel sayısı ve akort çeşitlenir. Üç telli geleneksel düzenin yanında dört telli modeller yaygındır ve bunlar farklı akortlanabilir.

Akort değişikliğinin iki kazancı vardır. Birincisi parmak kolaylığıdır: zor bir makam, uygun akortla rahat çalınır hâle gelir. İkincisi rezonanstır; boş teller çalınan makamın önemli perdeleriyle uyumlu olduğunda çalgı daha dolu duyar.

Maliyeti de vardır. Her akort için ayrı bir parmak haritası öğrenmek gerekir; icracı aynı makamı farklı akortlarda farklı parmaklarla çalar.

Batı müziğinde bu uygulamanın karşılığı scordatura'dır ve seyrek kullanılır. Geleneksel yaylılarda ise olağan bir pratiktir.

Derslerimizde akort düzenleri dağarla birlikte öğretilir. Kursiyer önce tek bir düzende yerleşir; diğer düzenler dağar genişledikçe eklenir.

Soru ve cevap

Akort neden değiştirilir?

Parmak düzenini kolaylaştırmak ve boş tellerin makamla uyumlu rezonans vermesi için. Zor bir makam uygun akortla rahat çalınır hâle gelir.

Her akort için ayrı parmak düzeni mi gerekir?

Evet. Aynı makam farklı akortlarda farklı parmaklarla çalınır; bu yüzden düzenler kademeli olarak öğrenilir.

Bu konunun dersi

DerslerimizKemençe Dersi