Çocukta Oyun ile Ders Arasındaki Çizgi

Küçük yaş grubunda müzik dersinin oyun biçiminde yürütülmesi, çoğu zaman bir taviz olarak görülür: "asıl ders" ileride başlayacak, şimdilik çocuk eğlensin. Bu bakış, oyunun ne işe yaradığını görmez.

Erken yaşta öğrenme beden üzerinden yürür. Çocuk bir ritmi önce yürüyerek, el çırparak, sallanarak öğrenir; sonra çalgıda üretir. Bu sıra atlandığında, çocuk ritmi saymayı öğrenir ama hissetmez. Orff temelli yaklaşımların dayandığı ilke budur: hareket, ses ve konuşma bir arada.

İkinci işlev dikkat süresidir. Beş yaşındaki bir çocuğun tek bir işe kesintisiz verebildiği süre kısadır. Oyun, dersi birbirini izleyen kısa bölümlere ayırmanın en doğal yoludur; her bölüm farklı bir kanalı kullanır ve dikkat tazelenir.

Üçüncü işlev katılımdır. Oyun içinde çocuk denemekten çekinmez. Hata oyunun parçasıdır. Aynı çocuk, "doğru yap" çerçevesinde denemekten kaçınır. Deneme sayısı düştüğünde öğrenme de düşer.

Buna karşılık oyunun bir sınırı vardır ve o sınır iyi çizilir. Oyun, öğrenilecek şeyin yerine geçtiğinde ders dağılır. İşleyen ölçü şudur: her oyunun bir müzikal hedefi bulunur. Bir ritim oyunu belirli bir kalıbı; bir el işareti oyunu belirli bir aralığı; bir şarkı belirli bir ses bölgesini çalıştırır. Hedefi olmayan oyun, yalnız zaman doldurur.

İkinci sınır süreklilikte belirir. Her ders tümüyle yeni oyunlarla kurulduğunda çocuk hiçbir şeyi derinleştiremez. Tanıdık bir çerçevenin içinde küçük değişiklikler yapmak, her seferinde yeni bir şey getirmekten daha etkilidir.

Üçüncü sınır geçiştir. Çocuk büyüdükçe oyunun payı azalır, yapılandırılmış çalışmanın payı artar. Bu geçiş ani olmaz; ancak yapılmadığında da çocuk, on yaşında hâlâ beş yaşındaki çerçevede kalır ve sıkılır. Geçişin işareti, çocuğun kendi hedefini söylemeye başlamasıdır: "şu parçayı çalmak istiyorum".

Veliler için bir not: dersten "oynadık" diye dönen çocuk, çoğu zaman o gün ölçü, aralık ya da ses üretimi üzerine çalışmıştır. Ne öğrendiğini sormak yerine ne yaptığını sormak, hem daha doğru bilgi verir hem çocuğu sorgulamaz.

Oyunun ne zaman bırakılacağı da çocuğa göre değişir. Bazı çocuklar altı yaşında yapılandırılmış çalışmaya hazırdır; bazıları dokuz yaşında hâlâ oyun içinde daha iyi öğrenir. Ölçü yaş değil, katılımın sürüp sürmediğidir.