Nota Ezberlemek mi, Okumak mı?

Nota okumayı sökmemiş bir kursiyer de ilerleyebilir. İlk yıl boyunca bu ilerleme, okuyan kursiyerinkinden hızlı bile görünebilir. Okuma öğrenmek zaman alır, ezberlemek almaz. Fark ikinci yılda ortaya çıkar ve geri dönülmesi güç bir noktada belirir.

Ezberle ilerleyen kursiyer her yeni eseri baştan kurar. Eser uzadıkça kurulacak yapı büyür, tekrar sayısı artar ve bir noktadan sonra yeni eser öğrenmek dayanılmaz hâle gelir. Okuyan kursiyer ise yeni eseri bir metin gibi açar: tanıdığı kalıpları görür, bilmediklerini işaretler ve çalışmayı oraya yoğunlaştırır.

İkinci fark hata düzeltmede görülür. Ezberleyen kursiyer yanlış öğrendiği bir yeri kendi başına fark edemez. Karşılaştıracağı bir kaynak yoktur. Yanlış, doğru kadar sağlam yerleşir. Okuyan kursiyer ise nota ile kendi çaldığını karşılaştırabilir; düzeltme haftaya kalmaz.

Üçüncü fark bağımsızlıktır. Notayı okuyabilen kursiyer, öğretmeni olmadan yeni bir eser açabilir. Bu noktadan sonra ders, eserin baştan sona tarif edildiği bir saat olmaktan çıkar; kursiyerin kendi çalışmasının yönlendirildiği bir saate dönüşür. Öğrenme hızındaki asıl sıçrama burada yaşanır.

Bunlar söylendiğinde ezberin değersiz olduğu sanılmaz. Sahnede çalınan bir eser çoğu zaman ezberden çalınır ve ezber, icranın serbestleşmesini sağlar. Mesele ezberin kendisi değil, ezberin okumanın yerine geçmesidir.

İyi kurulmuş bir ezber zaten okumaya dayanır. Kursiyer eseri parmak hafızasıyla değil yapısıyla ezberler: bölümleri, dönüş noktalarını, akor iskeletini ve cümle sınırlarını bilir. Böyle bir ezber heyecanda dağılmaz. Kaybolan bir yerden sonra nereden devam edileceği bellidir. Yalnız parmak hafızasına dayanan ezberde ise tek bir takılma, eserin tamamını durdurur.

Okuma becerisi çalışılmadan gelmez ve çalgı çalışmasının içinde kendiliğinden oluşmaz. Ayrı ve kısa bir zaman ister: her gün birkaç dakika, düzeyin bir tık altında, daha önce görülmemiş bir metni baştan sona çalmak. Buradaki amaç temiz çalmak değil, durmadan devam etmektir. Hata yapıldığında geri dönülmez; gözün ileriyi taramaya alışması hedeflenir.

Çocuklarda sıra farklıdır. Önce duyma ve tekrar etme, sonra adlandırma, en sonunda yazı gelir. Nota erken gösterildiğinde çocuk sesle işaret arasında bağ kuramaz; işareti tuş ya da perde konumuna çeviren bir kod çözme alışkanlığı geliştirir. Bu alışkanlık sonradan düzeltilmesi güç bir yapıdır.

Geleneksel müzikte meşk yöntemiyle öğrenen kursiyerler için de aynı denge geçerlidir. Tavır ve süsleme notaya tam yazılamaz, kulaktan aktarılır; ancak nota, dağarın kaydını tutmayı ve paylaşmayı sağlar. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Kısacası soru "ezber mi okuma mı" değildir. Okumayı söküp ezberi onun üzerine kuran kursiyer, ikisini de kullanır.