Reçine: Az mı, Çok mu?
Yay teli tutmuyorsa sorun her zaman reçinenin azlığı değildir.
Yaylı çalgılarda ses, kılın tele sürtünmesiyle doğar. Bu sürtünmeyi sağlayan şey reçinedir; kıl reçinesiz kaldığında tel titremez ve çalgı fısıltı gibi bir ses verir. Yeni başlayan kursiyerin ilk öğrendiği bakım işlemi reçine sürmektir.
Miktar konusunda ölçü basittir: ses açık ve kararlı çıkıyorsa yeterlidir. Fazla reçine kendini iki şekilde gösterir. Birincisi tınıdadır; ses sertleşir, kazıyan bir üst bölge belirir. İkincisi gözle görülür: telin üzerinde ve çalgının göğsünde beyaz bir toz birikir. Bu toz her çalışmadan sonra silinmezse zamanla verniğe yapışır.
Az reçine ise kaygan bir yay demektir. Yay tele bastığı hâlde tutmaz, ses geç başlar ve zayıf kalır. Yeni takılan bir kılda bu durum olağandır; ilk kez reçinelenen bir yay uzun bir hazırlık ister. Günlük kullanımda ise birkaç çalışmada bir, birkaç geçiş yeterlidir.
Sürme biçimi de sonuca etki eder. Yay gergin durumdayken, topuktan uca kadar düzgün ve yavaş hareketlerle geçilir; aynı noktada ovalamak reçineyi topaklandırır. Sıcaklık ve nem miktarı değiştirir: yazın daha az, kuru ve soğuk havada biraz daha fazla gerekebilir.
Reçine türü de sonuca etki eder. Sert reçineler sıcak havada dağılmaz ve daha az toz bırakır; yumuşak reçineler soğuk havada daha iyi tutar ve kalın telli çalgılarda tercih edilir. Kontrbasta kullanılan reçine kemanınkinden belirgin biçimde yumuşaktır.
Yeni kıl takıldığında izlenen yol farklıdır. Kıl fabrikadan kaygan çıkar; ilk reçineleme uzun sürer ve birkaç çalışmaya yayılır. Bu aşamada ses zayıf çıkabilir, bu olağandır ve kıl tutmaya başladığında düzelir.
Reçinenin kendisi de bakım ister. Yüzeyi zamanla parlar ve reçine kıla geçmez olur; ince bir zımparayla yüzeyi matlaştırmak yeterlidir. Düşüp çatlamış bir reçine kullanılabilir, ancak keskin kenarları kılı keser.
Reçine kutusu kapalı ve serin bir yerde saklanır. Doğrudan güneş gören ya da araçta bırakılan reçine yumuşar, yüzeyi yapışkanlaşır ve kıla eşit dağılmaz; kutusundaki bezin temiz tutulması da aynı nedenle önemlidir.
Çalışma sonunda yapılacak iş kısadır. Yay gevşetilir, tel ve göğüs yumuşak bir bezle silinir, çalgı kutusuna kaldırılır. Bu üç adım, reçine miktarını tartışmayı gerektiren durumların çoğunu baştan ortadan kaldırır.
Soru ve cevap
Her çalışmadan önce reçine sürülür mü?
Birkaç çalışmada bir, birkaç geçiş çoğu durumda yeterlidir; ölçü, sesin kararlı çıkıp çıkmadığıdır.
Telin üzerindeki beyaz toz zararlı mı?
Biriktiğinde tınıyı köreltir ve verniğe yapışabilir. Her çalışmanın sonunda yumuşak bir bezle silmek yeterlidir.
Bu konunun dersi
DerslerimizYaylı Çalgılar