Tristan Akoru ve Tonalitenin Gevşemesi
Tek bir akor üzerine yüz elli yıldır yazılıyor; çünkü hangi akor olduğu hâlâ tartışmalı.
Wagner'in Tristan und Isolde operasının ilk ölçülerinde duyulan akor, müzik kuramının en çok tartışılan tek sesi olabilir. Yüz elli yıldır üzerine yazılmasının nedeni, geleneksel armoni araçlarıyla tek bir kesin ad verilememesidir.
Akor farklı biçimlerde açıklanabilir: yarım eksiltilmiş yedili akorun bir çevrimi, geciktirilmiş seslerin oluşturduğu geçici bir yapı, ya da çözülmeyi erteleyen bir değiştirilmiş akor. Her açıklama bir şeyi kurtarır, bir şeyi açıkta bırakır.
Asıl önemli olan tek tek akorlar değil, eserin bütününde çözülmenin sürekli ertelenmesidir. Gerilim kurulur, çözüm beklenir ve beklenen çözüm gelmez; yerine yeni bir gerilim gelir. Opera boyunca bu erteleme sürer ve kesin bir kapanış ancak sonda gelir.
Bunun tonalite açısından sonucu, merkezin bulanıklaşmasıdır. Dinleyici hangi tonalitede olduğunu uzun süre kesin olarak bilemez. Bu belirsizlik, sonraki elli yılda tonal sistemin çözülmesine giden yolun başlangıcı sayılır.
Wagner'in ikinci aracı leitmotiv'dir: belirli karakterlere, nesnelere ve fikirlere bağlı kısa müzikal motifler. Bu motifler dönüştürülerek, birbiriyle birleştirilerek ve dramatik duruma göre değiştirilerek kullanılır. Film müziğindeki tematik yazının doğrudan atası budur.
Etkisi geniş oldu. Debussy, Mahler, Strauss ve Schoenberg farklı yönlerden bu mirası aldı. Kimi tonaliteyi genişletmeyi seçti, kimi terk etmeyi.
Derslerimizde armoni dersi geç romantik dağara kadar genişler. Çözülmeyen gerilimin nasıl kurulduğu, analiz ve yazı çalışmasıyla birlikte ele alınır.
Soru ve cevap
Tristan akoru hangi akordur?
Üzerinde uzlaşılmış tek bir ad yoktur. Yarım eksiltilmiş yedili çevrimi, geciktirilmiş sesler ya da değiştirilmiş bir akor olarak açıklanabilir; her açıklama bir yönü açıkta bırakır.
Leitmotiv nedir?
Belirli bir karaktere, nesneye ya da fikre bağlı kısa müzikal motiftir. Dramatik duruma göre dönüştürülerek kullanılır; film müziğindeki tematik yazının atasıdır.
Bu konunun dersi
DerslerimizArmoni Dersleri